✍#معصومه_پاداش_ستوده
مدرس ادبیات
از بی‌سوادهای سیاسیی که شعر و موسیقی را از بسترشان جدا می‌کنند و آن‌ها را ابزار هیجان‌های مقطعی می‌سازند.
وقتی عده‌ای در اعتراضات، سراغ شعر عارف قزوینی می‌روند و «از خون جوانان وطن لاله دمیده» را می‌خوانند، بد نیست کمی مکث کنند و بپرسند؛ این شعر در چه زمانه‌ای سروده شد و علیه چه چیزی بود؟
عارف، شاعرِ عصر مشروطه بود؛ شاعری که با استبداد قاجاری و وابستگی سیاسی می‌جنگید، نه آن‌که پرچم بازگشت به سلطنت را بالا ببرد.
استفاده از آن شعر برای تطهیر سلطنت، نوعی وارونه‌خوانی تاریخ است.
اگر کسی کمترین آشنایی با فضای فکری دوران مشروطه داشته باشد، می‌داند که عارف، صدای اعتراض به استبداد بود، نه نوستالژی تاج و تخت.
همین خطای فاحش را درباره موسیقی حماسی هم می‌بینیم. سمفونی آزادسازی خرمشهر اثرِ آهنگساز برجسته ایرانی مجیدانتظامی، روایتی هنری از حماسه ملی آزادسازی شهری است که با خون هزاران رزمنده از اشغال دشمن بعثی خارج شد. این اثر، روایت ایستادگی یک ملت در برابر تجاوز خارجی است؛ ضرب‌آهنگش از غیرت ملی می‌آید، نه از آشوب خیابانی.
مصادره چنین اثری برای حمایت از اغتشاش، نه تنها بی‌دقتی، بلکه بی‌احترامی به حافظه تاریخی ملت است.
مسئله این نیست که کسی حق اعتراض ندارد؛ مسئله این است که اعتراض، اگر بر بستر فهم تاریخی و سواد سیاسی شکل نگیرد، به بازیچه نمادها تبدیل می‌شود. شعر و موسیقی، حافظه جمعی یک ملت‌ هستند. هر کدام شناسنامه دارند، زمینه دارند، خون و اشک و آرمان پشت آن‌هاست.
نمی‌شود هر بار که هیجان بالا رفت، یک اثر تاریخی را از قفسه بیرون کشید و معنای تازه‌ای ــ حتی متضاد با ریشه‌اش ــ بر آن تحمیل کرد.
بی‌سوادی سیاسی دقیقاً همین‌جاست؛
وقتی کسی فرق میان «اعتراض به استبداد قاجاری» و «سلطنت‌طلبی امروز» را نمی‌فهمد؛
وقتی تفاوت میان «دفاع ملی در برابر تجاوز خارجی» و «آشوب داخلی» را تشخیص نمی‌دهد؛
وقتی نمادها را بدون مطالعه، خرج هیجان می‌کند.
ملت‌هایی که حافظه تاریخی‌شان تحریف شود، تصمیم‌های خطا می‌گیرند و خطر تحریف، همیشه از جایی آغاز می‌شود که تاریخ را نخوانده‌ایم اما با صدای بلند از آن شعار می‌سازیم.
سواد سیاسی یعنی بدانی هر شعر و هر نت موسیقی، از کدام زخم و از کدام آرمان برخاسته است.
وگرنه، نتیجه همین می‌شود؛ استفاده از نمادهای یک مبارزه برای مشروعیت‌بخشی به مسیری که دقیقاً خلاف آن مبارزه بوده است.